با سلام
1- ناصر خسرو شاعر و نویسنده¬ی قرن . . . . . . . . . و از . . . . . . . . . سرایان برجسته¬ در عرصه¬ی شعر فارسی است.
2- ناصر خسرو از طبع شعری خود چگونه استفاده¬ کرد؟
3- موضوع قصاید ناصر خسرو چیست؟ و این اشعار در چه حوزه¬ی از تقسیمات ادبیّات قرار دارد؟
ابیات:
دانش، دبیری و شاعری
1 نکوهش مکن چرخ نیلوفری را برون کن ز سر باد و خیره سری را
الف) کلمات مشخّص شده را معنی کنید.
ب) «چرخ نیلوفری» به چه معنایی است و کنایه از چیست؟
پ) «سر» مجاز از چیست؟
ت) در مصرع دوم «باد در سر» کنایه از چیست؟
ث) بیت را معنی کنید.
2 بری دان از افعال چرخ برین را نشاید ز دانا نکوهش بری را
الف) کلمات مشخّص شده را معنی کنید.
ب) به نظر شاعر چه چیزی شایسته¬ی انسان نیست؟ «نهایی شهریور 81 دیماه 84 خرداد 85 هماهنگ تهران دی¬ماه 83 »
پ) حرف نشانه¬ی فک اضافه را در بیت مشخص کنید.
3 همی تا کند پیشه عادت همی کن جهان مر جفا را تو مر صابری را
الف) بیت را از نظر دستوری مرتّب کنید. «تمرین کتاب درسی»
ب) کدام کلمه تشخیص و استعاره¬ی مکنیه دارد؟
پ) «همی» در دستور تاریخی علامت چه نوع فعلی است؟
4 هم امروز از پشت بارت بیفگن میفگن به فردا مر این داوری را
الف) منظور از «امروز و فردا» چیست و چه آرایه¬ای دارند؟
ب) «بار» استعاره از چیست؟
پ) مفهوم کلّی مصراع دوم را بنویسید.
ت) «پشت» چه آرایه¬ای دارد؟
5 چو تو خود کنی اختر خویش را بد مدار از فلک چشم نیک اختری را
الف) چه باور کهنی در بیت دیده می¬شود؟
ب) منظور از «اختر» چیست؟
پ) «چشم داشتن» کنایه از چیست؟
ت) «نیک اختری» به چه معناست؟
6 اگر تو از آموختن سر بتابی نجوید سر تو همی سروری را
الف) چه آرایه¬ای در مصراع دوم وجود دارد؟ آن را بنویسید.
ب) « سر تافتن» کنایه از چیست؟
7 بسوزند، چوب درختان بی بر سزا خود همین است مر بی بری را
الف) علّت سوزاندن چوب درختان چیست؟
ب) «مر» از نظر دستور تاریخی با کدام کلمه همراه است؟
8 درخت تو گر بار دانش بگیرد به زیر آوری چرخ نیلوفری را
الف) درخت» چه نوع استعاره ای است و در این بیت به چه معنایی آمده است؟
ب) «بارِ دانش» چه نوع ترکیب اضافه¬ای است؟
پ) مفهوم کلّی مصراع دوم را بنویسید.
ت) چه آرایه¬هایی در مصراع دوم بیت وجود دارد؟ آن¬ها را بنویسید.
ث) در این بیت ناصر خسرو چه توصیّه¬ای به مخاطب میکند؟ «نهایی، شهریور 83»
9 نگر، نشمری، ای برادر، گزافه به دانش دبیریّ و نه شاعری را
10 بلی، این و آن هر دو نطق است لیکن نمانَد همی سحر، پیغمبری را
الف) واژه¬های مشخّص شده را معنی کنید.
ب) مصرع اوّل را از نظر دستوری مرتّب کنید و بگویید که چند جمله¬ی مستقل در آن وجود دارد؟
پ) معنی ابیات را بنویسید.
ت) منظور از «سحر» چیست؟
ث) در واژه¬ی «برادر» چه آرایه ای وجود دارد؟
ج) منظور شاعر در مصراع آخر چیست؟
11 اگر شاعری را تو پیشه گرفتی یکی نیز بگرفت خنیاگری را
12 تو بر پایی آن¬جا که مطرب نشیند سزد گر ببری زبان جری را
الف) واژه¬های مشخّص شده را معنی کنید. « سراسری، خرداد و دی¬ماه 84 شهریور86»
ب) ناصر خسرو، شاعری و خنیاگری را چگونه با هم مقایسه می¬کند؟
پ) در بیت دوازدهم یک مجاز بیابید و بگویید مجاز از چیست؟
ت) منظور از «تو» در مصراع «تو بر پایی آن¬جا که مطرب نشیند» چه کسی است؟
ث) در مصراع«تو بر پایی آن¬جا که مطرب نشیند»، جایگاه مطرب بالاتر است یا شاعر؟
13 صفت چند گویی به شمشاد و لاله رخ چون مه و زلفک عنبری را
الف) بیت را معنی کنید.
ب) پسوند «ک» در زلفک در چه معنایی به کار رفته است؟
14 پسنده¬ست با زهد عمار و بوذر کند مدح محمود مر عنصری را؟
الف) آرایه¬ی تلمیح را در بیت مشخّص کنید.
ب) نهاد جمله¬ کدام کلمه است؟
پ) در بیت، چه نوع استفهامی به کار رفته است؟ و پاسخ آن چیست؟
ت) بیت را معنی کنید.
15 من آنم که در پای خوکان نریزم مر این قیمتی دُرّ لفظ دری را
الف) در واژه¬ی «خوکان» چه آرایه¬ای وجود دارد و منظور از آن چه افرادی است؟
ب) دیدگاه ناصر خسرو در مورد مدح و ستایش¬گری چیست؟ «شهریور86»
پ) «دُر» چه نوع استعاره¬ای است و چه معنایی دارد؟
ت) «لفظ دری» مجاز از چیست؟
پاسخ نامه
تاریخ ادبیات:
1- شاعر و نویسنده¬ی قرن «پنجم» و از «قصیده» سرایان برجسته در عرصه¬ی شعر فارسی است.
2- وی از جمله شاعرانی است که شعر را در خدمت عقیده و آرمان خود گرفت و قصیده¬های دینی و اخلاقی مستحکمی سرود.
3- دینی و اخلاقی، این قصاید در حوزه¬ی ادبیّات «تعلیمی» قرار دارد.
ابیات:
1-
الف) نکوهش: سرزنش خیره سری: غرور
ب) یعنی آسمان و کنایه از آسمان است.
پ) فکر، اندیشه
ت) غرور، تکبّر
ث) ای انسان، آسمان را سرزنش نکن / غرور و تکبّر را از سرت بیرون کن
2-
الف) بری: بی¬گناه، پاک چرخ برین: آسمان
نشاید: سزاوار نیست، شایسته نیست نکوهش بری: سرزنش کردن
ب) نکوهش کردن عوامل غیر مؤثّر در زندگی انسان.
پ) «را» در مصراع دوم.
3-
الف) تا جهان جفا را پیشه همی کند تو صابری را پیشه کن
ب) جهان
پ) ماضی استمراری و مضارع اخباری
4-
الف) امروز، این جهان و فردا، جهان آخرت، آرایه¬ی مجاز
ب) گناه
ت) مجاز از وجود انسان است.
5-
الف)اعتقاد به تأثیر ستارگان و در زندگی بشر
ب) منظور از اختر، بخت، اقبال، سرنوشت
پ) چشم داشتن کنایه از انتظار داشتن است.
ت) بخت و اقبال خوب، سرنوشت خوب
6-
الف) «سر» مجاز از تمام وجود و شخص است.
ب)آرایه¬ی کنایه و به معنی روی برگرداندن است.
7-
الف) علّت سوزاندن بی¬ثمری است.
ب) با حرف «را» که در این بیت فکِ اضافه است.
8-
الف)درخت استعاره¬ی مکنیه دارای تشخیص است و در این بیت به معنی وجود معنوی و اندیشه انسان است.
ب) اضافه¬ی تشبیهی
پ) به نهایت قدرت و کمال می¬رسی
ت) کسب علم ودانش
9- 10
الف)نگر: توجّه کن، موظب باش گزافه: بیهوده دبیری: نویسندگی نماند: شبیه نیست
ب) ای برادر، نگر [که] گزافه نشمری، دو جمله
پ) ای انسان دقّت داشته باش که نویسندگی و شاعری را دانش واقعی نشمری
بله، هر دو (نویسندگی و شاعری) سخن گویی است، ولی این دو هیچ شباهتی به سخن پیامبران ندارند.
ت) منظور از سحر، شاعری و نویسندگی
ث) مجاز از تمام انسان¬ها
ج) ارزش و مقام نبوّت از شاعری بالاتر است.
11-12
الف)خنیاگری: نوازندگی، خوانندگی جَری: گستاخ، بی¬باک
ب) شاعری (مدح پادشاه¬هان) را پایین تر از نوازندگی می¬داند.
پ) زبان، مجاز از سخن گفتن
ت) منظور از تو شاعر است.
ث) جایگاه مطرب
13-
الف) تا کی صفت هایی مانند رخ همچون ماه و موی خوشبو را به درخت شمشاد و گل لاله می¬دهی؟
ب) پسوند «ک» به معنی، زیبایی، لطافت
14-
الف) زهد عمار و ابوذر، اشاره به عبادت این شخصیّت¬های صدر اسلام دارد و مداح سلطان محمود توسّط عنصری
ب) عنصری نهاد جمله¬ است.
پ) استفهام انکاری و پاسخ آن «خیر» است.
ت) آیا شایسته است با وجود افرادی مانند عمار و ابوذر عنصری محمود را مدح کند.
15-
الف) استعاره، و منظور از خوکان پادشاهان و حاکمان است.
ب) ناصر خسرو نظر مثبتی درباره¬ی مدح و ستایش ندارد و آن را رد می¬کند.
پ) «دُر» استعاره¬ی مصرّحه و در این بیت به معنی اشعار و سخنان است.
ت) لفظ دری، مجاز از اشعار فارسی است.
نام دبیر: خانم عظیمی دبیرستان : مرضیه
سوالات مفهومی زبان فارسی 1
1- وقتی می گوییم زبان باید ذهن انسان را، همراه با تمام رازها و رمزهای حیات مادی و معنوی او – چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی – در خود بگنجاند، به کدام یک از دشواری های شناخت زبان اشاره کرده ایم؟
2- نهاد و گزاره ی جمله ی زیر را در نمودار نشان دهید:
در این هوای سرد و برفی ما به سینما نمی رویم.
3 – هریک از توضیحات زیر کدام ویژگی زبان را بیان می کند؟
الف: به کمک آن می توانبم جملات نا محدود بسازیم.
ب: به کمک آن می توانیم درمورد حمله ی مغول ها به ایران سخن بگوییم.
4 – هریک از گزینه های زیر کدام شکل زبان را معرفی می کند؟
الف: سخن گفتن کردها باهم
ب: حرف زدن شما با دختر سه ساله ی همسایه
پ:گفتمان پزشکان با یکدیگر
5 – شناسه ی فعل های دو جمله زیر را نشان دهید:
الف: او با صدای بلند می خندید. ب: شما با صدای بلند می خندید.
متن زیررا بخوانید و به پرسش ها پاسخ دهید:
" بعداز جدا شدن از دوستانم راهی را درپیش گرفتم و به جلو رفتم . مقصد من کوه دماوند بود این آتشفشان خاموش .مجبور بودم شب را در شهر دماوند بمانم شهری که من به آن دهکده ی زیبا می گفتم."
6- در متن یک جمله ی سه جزیی مسندی بیابید.
7- کدام واژه ناشناس است؟
8- به چه دلیل "شب" شناس یا معرفه است؟
9- ساخت واژه های مشخص شده را بنویسید.
10- در ترکیب " شهر دماوند" شهر عام است یا خاص؟
زبان فارسی2
1 – نویسنده ای یک برنامه ی تلویزیونی را تهیه کرده است ؛ و یک مجری در حال اجرای آن است. چگونه می توانید تفاوت میان زبان و گفتار را با این برنامه و اجرای آن بیان کنید.
2 – اگر بعد از نهاد "کتابدار" حرف اضافه ی با، همراه واژه ی " دانشجو" بیاید شناسه با ....... مطابقت دارد.
الف: کتابدار ب: کتابدار با دانشجو
3- فکرکنید وبگویید اگردریک ترکیب وصفی،هم صفت وهم موصوف مختوم به " ای" باشد، چگونه می توان به آن ترکیب "ی" نکره افزود؟
4 – با فعل" می پیوندد" جمله ای بسازید و اجزای اصلی آن را نشان دهید.
5 – آیامی دانید چرا بین شکل گفتاری و نوشتاری " خواهش" تفاوت وجود دارد؟
6 – دو جمله بنویسید ودر آن¬ها فعل ماضی استمراری ومضارع مستمربه کارببرید.
زبان فارسی 3
1 – در هریک از واحد های زبانی زیر کدام قاعده ی زبانی رعایت نشده است؟
الف: از آسمان برف می بارم.
ب: اخبارامروز را گوش دادی؟ پرنده پرواز می کند.
2 – با توجه به عبارت" پهلوان برگستوان را روی اسب گذاشت و پا در رکاب به سرعت، میدان جنگ را ترک کرد." واژه های مشخص شده مشمول کدام یک از وضعیت های چهارگانه ی زبان شده است؟
3- کاربرد تشدید در کدام گزینه نادرست است؟
الف: حقّ با من است ب: حقّ من است
4- فعل جمله ی" بهاره با امید به تئاتر می رود" را گذرا به مفعول نمایید.
5 – جمله ی" بادبادک داشت می چرخید ." را مجهول کنید.
6- ساختمان فعل های جمله های زیر را بنویسید:
الف: به درخت تکیه داده بود.
ب: در افکارش فرو رفته بود.
پ: در ایتالیا مانده بود.
7 – واژه ی "سیبا" که اصطلاحی در امور بانکی است، با استفاده از کدام روش واژه سازی ساخته شده است؟